پیش‌آگاهی زلزله در بسیاری از مناطق کشور فراهم شده است/نصب دستگاه‌های حساس لرزه‌نگاری در حوالی و یا نزدیکی گسل‌های فعال
بهزاد پورمحمد اظهار کرد: استان مازندران به‌دلیل وضعیت زمین‌شناسی، تکتونیکی و وجود دو گسل اصلی خزر و شمال البرز و تعداد زیادی گسل‌های فرعی، همواره در طول تاریخ گذشته شاهد زمین‌لرزه‌های کوچک و بزرگی بود،به‌گونه‌ای که استان مازندران در گذشته تاریخ خود چندین زمین لرزه بالای 6 ریشتر را به خود دیده است.

وی ادامه داد: شاید بتوان گفت وقوع زمین‌لرزه با بزرگی بالای 6 در سال‌های آتی در استان‌های شمالی از جمله مازندران دور از انتظار نیست و اینکه بگوییم دقیقا چه زمانی،کجا و با چه بزرگی رخ خواهد داد، از نظر علمی دقیقا مشخص نیست.

این کارشناس مطلع در امور بحران تصریح کرد: هر چه میزان اطلاعات ما از میزان خطرپذیری مناطق مختلف استان به‌ویژه شهرها و مراکز جمعیتی روستایی بیشتر باشد و هر چقدر اطلاعات جامع‌تری از میزان تاب‌آوری شهرها و روستاها در صورت وقوع یک زلزله بزرگ در دست باشد، به همان میزان برنامه‌ریزی برای آمادگی بیشتر و اجرای طرح‌های پیشگیرانه برای به حداقل رساندن خسارت و تلفات و یا به عبارتی اثرات زلزله بهتر و مناسب‌تر خواهد بود.

پورمحمد با اشاره به اینکه یکی از طرح‌های جامع مدیریت شهری که حتی قبل از تهیه طرح جامع و تفصیلی شهری مورد نیاز تمامی شهرهای استان و تمامی مناطق جمعیتی استان بوده، طرح جامع ریز پهنه‌بندی خطر و مدیریت بحران زلزله است، افزود: در این طرح علاوه بر بررسی زمین‌شناسی، سایزموتکتونیکی، ژئوتکنیکی به مهندسی زلزله و میزان اثرپذیری ساختمان‌های مسکونی، اماکن مهم، تاسیسات زیربنایی و شریان‌های حیاتی مناطق مختلف شهری در اثر وقوع یک زلزله بزرگ پرداخته و بر اساس آن علاوه بر بررسی نقاط ضعف و قوت مدیریت بحران زلزله در مناطق شهری، برنامه‌ای جامع برای تمامی امور مرتبط با مدیریت بحران زلزله در مرحله آمادگی، پیشگیری،مقابله و بازسازی و بازتوانی و برای تمام نقاط شهر ارائه می‌‌‌شود.

وی یادآور شد: تهیه این طرح جامع و اجرای مناسب آن در سطح تمامی شهرهای استان کمک بزرگی به اجرای هرچه بهتر قوانین مرتبط با مدیریت شهری و مدیریت بحران و ارتقا سطح ایمنی شهرهای استان در برابر زلزله خواهد شد.

این کارشناس مطلع در امور بحران با بیان اینکه طی چند سال گذشته به‌عنوان پایلوت مطالعات جامع ریز پهنه‌بندی خطر زمین لرزه و مدیریت بحران سه شهر ساری، بابل و رامسر در دستور کار مراکز علمی و دانشگاهی قرار گرفت، گفت: علاوه بر انجام بخشی از مطالعات، به علت عدم حمایت استانی طی سال‌های اخیر، علاوه بر اینکه مطالعات در این شهرها به اتمام نرسید و خروجی‌های کاربردی از آنها حاصل نشد، در سایر شهرهای استان نیز این کار مهم و ضروری آغاز و انجام نشد امیدواریم در آینده انجام این مطالعات و پیاده‌سازی مطالعات انجام شده و خروجی‌های کاربردی آن، در تمامی شهرهای استان در دستور کار مسؤولان استانی قرار گیرد.

پورمحمد با تاکید بر اینکه پیش‌بینی زلزله امکان‌پذیر نیست، خاطرنشان کرد: ولی امکان رصد گسل‌ها و ثبت خرد لرزه‌هایی که عموما مردم آن را حس نمی‌کنند برای پیش‌آگاهی زلزله در بسیاری مناطق کشور فراهم است.

وی بیان کرد: برای پیش‌بینی یک زلزله باید بتوان سه پارامتر اصلی وقوع زلزله یعنی مکان وقوع، زمان وقوع و بزرگی آن را به‌صورت دقیق و علمی مشخص کرد، ولی پیچیدگی زمین و عوامل مرتبط با زمین لرزه باعث شده در جهان و حتی در کشور ما پیش‌بینی زمین‌لرزه در حد تحقیقات علمی باقی مانده و اگر هم تاکنون در جهان موردی از پیش‌بینی اعلام شده است یا کامل نبوده و یا جامعیت علمی نداشته و یا اینکه مربوط به حدس و گمان‌های ذهنی افراد بوده است.

معاون مرکز لرزه‌نگاری مؤوسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران اظهار کرد: پارامترهای مختلفی چنانچه دقیق و علمی محاسبه شوند، می‌توانند به پیش‌بینی تقریبی زلزله کمک کنند که از آن جمله می‌توان به وقوع خرد لرزه‌های متعدد در حوالی یک گسل که معمولا انسان کمتر آنها را حس می‌کند و ثبت آنها تنها توسط دستگاه‌های حساس زلزله نگاری مقدور است، رفتار غیرعادی حیوانات به‌ویژه حیوانات اهلی، تغییر دما و مشخصات شیمیایی آب چاه‌ها و چشمه‌ها، تغییرات گاز رادون داخل زمین و چندین پارامتر دیگری از این قبیل اشاره کرد که آنچه مسلم است تعیین هر یک از پارامترهای ذکر شده در سطح کشور و حتی در حوالی یک گسل خاص نیازمند زمان و منابع مالی کافی و زیادی است.

پورمحمد یادآور شد: اما تجربه زلزله 29 آذر ماه مشکین‌دشت کرج، زلزله سال 85 دشت سیلاخور لرستان،زلزله سال 94 جنوب تهران، زلزله‌های اخیر کرمان، فعالیت گسل مشا و وقوع چندین خرد لرزه در حوالی این گسل نشان داده است که با نصب دستگاه‌های حساس لرزه‌نگاری در حوالی و یا نزدیکی گسل‌های فعال می‌توان نسبت به ثبت خرد لرزه‌ها قبل از وقوع یک زلزله بزرگ که مردم معمولا آن را حس نمی‌کنند اقدام و از آن نه برای پیش‌بینی زلزله، بلکه برای پیش‌آگاهی و هشدار برای آمادگی بیشتر دستگاه‌های اجرایی ذیربط از جمله مراکز امدادی و خدماتی و آحاد مردم از طریق تعیین سطح اطلاع‌رسانی استفاده کرد.

وی با اشاره به اینکه در حال حاضر این امکان برای مرکز لرزه‌نگاری کشوری موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران در سطح ملی و استانی فراهم شده است، تا نسبت به رصد مرتب گسل‌ها و ثبت خرد لرزه‌هایی که مردم آن را حس نمی‌کنند اقدام کرد، افزود: در صورت غیرعادی بودن فعالیت گسل و ثبت چند خرد لرزه در حوالی گسل و مناطق جمعیتی اطلاعات لازم را قبل از وقوع زلزله به مجموعه مدیریت بحران در سطح ملی و استانی و حتی شهرستانی بدهد که نمونه بارز آن را می‌توان اطلاع‌رسانی و ایحاد حساسیت لازم چند روز قبل از وقوع زلزله شب چهارشنبه 29 آذر ماه جاری مشکین دشت‌کرج که باعث لرزش و احساس آن توسط مردم در استان البرز، تهران، قزوین شده بود در بین مسؤولان و دستگاه‌های اجرایی ذیربط در سطح ملی و استان البرز توسط مرکز لرزه‌نگاری کشوری اشاره کرد.

این کارشناس مدیریت بحران تصریح کرد: هر چند که مؤوسسه ژئوفیزیک پس از 60 سال فعالیت در مورد زلزله به موفقیتی ارزشمند در این زمینه دست یافته است، ولی رصد دقیق تر و بهتر فعالیت گسل‌ها و ثبت خرد لرزه‌ها برای اطلاع‌رسانی بهتر و دقیق‌تر، نیازمند تقویت و توسعه ایستگاه‌های لرزه‌نگاری مرکز لرزه‌نگاری کشوری در مناطق مختلف کشور به‌ویژه راه‌اندازی و فعالیت ایستگاه‌ها در حوالی گسل‌های فعال است که این امر مگر با حمایت ویژه دولت، مجلس و استانداری‌های سراسر کشور محقق نخواهد شد.

پورمحمد گفت: در حال حاضر مرکز لرزه‌نگاری کشوری با بهره‌گیری 125 ایستگاه لرزه‌نگاری در سطح کشور در قالب 26 شبکه و پایگاه لرزه‌نگاری این وظیفه ملی را به‌صورت شبانه‌روزی عهده‌دار است.